Bασίλης Πεσμαζόγλου: "παράθυρα 2008"

Το μέσα και το έξω, το γεμάτο-άδειο, η παρουσία-απουσία, το αρνητικό-θετικό, εσωτερικοί-εξωτερικοί χώροι, δωμάτια, αστικό τοπίο, φύση, ουρανός. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο βρίσκουμε ανθρώπινες φιγούρες και γάτες, σε διάφορους συνδυασμούς από στάσεις και ασχολίες. Κάπως έτσι μπορούμε να συνοψίσουμε τα περισσότερα έργα της Ισμήνης Μπονάτσου στην έκθεση αυτή που φέρει ως γενικό τίτλο την πολυσήμαντη λέξη Παράθυρα. Πολλά από τα έργα τοποθετούνται σε εσωτερικούς χώρους, με τους κλασικούς κανόνες της προοπτικής εν μέρει να τηρούνται και εν μέρει να ανατρέπονται. Σε πρώτο πλάνο δεσπόζει συνήθως μια γυναικεία φιγούρα χρωματιστή, με σάρκα και οστά. Σε δεύτερο πλάνο, έχουμε το φευγαλέο, απόμακρο περίγραμμα ενός άνδρα ξαπλωμένου: εκών άκων, είναι παρών-απών. Συνυπάρχει με τη γυναίκα με τον ίδιο τρόπο που συνυπάρχουν τα δυο εκφραστικά μέσα: το ζωντανό έντονο χρώμα από τη μια, το σκίτσο με μολύβι ή κιμωλία από την άλλη. Η γυναίκα διαβάζει στο πάτωμα ή χαϊδεύει τη γάτα, ενώ εκείνος διαβάζει στο κρεβάτι· η γυναίκα φεύγει με μια βαλίτσα, ενώ εκείνος κοιμάται αμέριμνος (ή μήπως είναι ξύπνιος και καμώνεται;)· η γυναίκα χτενίζεται, στάση εμβληματική στην ιστορία της ζωγραφικής, κι αυτός πάλι ξαπλωτός με ένα βιβλίο. Αλλού πάλι, η γυναικεία φιγούρα είναι μόνη, γυμνή και κοιτάει «προς τα έξω», εμάς ή, ίσως, αν υποθέσουμε αντιστροφή θέσεων, εκείνον. Τι έχει προηγηθεί; Τι μέλλει γενέσθαι; Άγνωστον. Αν όμως θέλουμενα παίξουμε τους μικρούς ντετέκτιβ, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούμε να βοηθηθούμε από τα αχνάρια: πατημασιές ανθρώπινες ή γατίσιες, που προδίδουν διαδρομές παρελθούσες ή, παίζοντας με τον χρόνο και αφήνοντας τη φαντασία μας να οργιάσει, μέλλουσες. Τέλος, πιο πίσω, με το χρώμα να επανέρχεται, υπάρχει πάντα κάποιο παράθυρο. Από μέσα του βλέπουμε το φεγγάρι, κάποια κτίρια, ένα τοπίο: ο έξω κόσμος. Διέξοδος, διαφυγή, απεγκλωβισμός... Σε ορισμένα έργα, η αρσενική φιγούρα απουσιάζει παντελώς. Έχουμε να κάνουμε με γυναίκες μόνες μπροστά στην τηλεόραση ή στην οθόνη του υπολογιστή ή σε έναν καθρέφτη –παράθυρα κι αυτά που τις οδηγούν «κάπου αλλού». Το μοτίβο του κομπιούτερ θα το ξαναβρούμε στον πίνακα όπου έχουμε ένα αγόρι κι ένα κορίτσι να επικοινωνούν (αποκλειστικά;) μέσα από το Διαδίκτυο.Σε μερικά έργα βγαίνουμε από την ατμόσφαιρα «κεκλεισμένων των θυρών», για να δούμε απ’ έξω τα κτίσματα που φιλοξενούν τα δωμάτια. Εδώ ο ρόλος των παράθυρων αντιστρέφεται: περνάμε τρόπον τινά από τη θέαση προς τα έξω στη θέαση προς τα μέσα. Από το περβάζι, μικρές φιγούρες μας κοιτάνε με βλέμμα απλανές ή αμήχανο ή γεμάτο προσδοκία. Ενίοτε δεν υπάρχει παρά κενό:μαύρα παράθυρα ή ένας χλωμός μελαγχολικός γλόμπος που σπάει τη σκοτεινιά και υποδηλώνει κάποια άγνωστη σε μας ανθρώπινη δραστηριότητα που παραπέμπει στην προηγούμενη ενότητα εσωτερικού χώρου. Καθημερινότητα, διασταυρούμενες μικρές ζωές πίσω απ’ αυτά τα παράθυρα που, ιδίως στην περίπτωση του πολυώροφου κτιρίου, σε κάνουν να σκεφτείς συναφή λογοτεχνικά έργα, όπως Η ζωή: Οδηγίες χρήσης, του Ζ. Περέκ.
Αλλού πάλι τα παράθυρα έχουν το σχήμα σπιτιού: τα εν οίκω εν δήμω. Ως εάν ο εξωτερικός τοίχος να είναι ένα γυάλινο σύνορο, παρέχοντας ανεμπόδιστη θέα στα τεκταινόμενα εντός της οικίας. Οικογένεια, έρως, ιδιωτική ζωή, ιδωμένα μέσα από μια τεράστια «μη κλειδαρότρυπα».Σε μια διακριτή ενότητα έργων, βλέπουμε να δεσπόζει η σκιά, που παίζει εξίσου πρωταγωνιστικό ρόλο με τη φιγούρα. Αποτελεί και αυτή ένα είδος«παράθυρου»: εδώ δείχνει τη σκοτεινή πλευρά του εαυτού μας, την αθέατη πλευρά μας, καμιά φορά άγνωστη ακόμη και σε μας τους ίδιους. Μύχιες σκέψεις,φόβοι, κρυφές επιθυμίες, όνειρα, μεταμορφώνονται σε σκιές που αυτονομούνται, αυθαιρετούν, κάνουν του κεφαλιού τους, προβάλλοντας μια δική τους πραγματικότητα.
Λαμβάνοντας υπ΄ όψιν ότι, ούτως ή άλλως, κάθε ζωγραφικός πίνακας αποτελεί ένα είδος παραθύρου, η σειρά αυτή των έργων της Ισμήνης Μπονάτσου μας προτείνει έναν παιχνιώδη εγκιβωτισμό: «παράθυρα μέσα στα παράθυρα»
Βασίλης Πεσμαζόγλου 2008